Usnu duplju i lice sačinjavaju zubi, delovi gornje i donje vilice i pripadajući mišići, što se stručno naziva orofacijalni sistem. Ovaj deo organizma ima brojne i vrlo značajne funkcije kao što su žvakanje, gutanje, sisanje, govor. Međutim, pored ovih svrsishodnih funkcija, događaju se i poremećaji funkcije ovog sistema, koje se označavaju kao parafunkcionalne aktivnosti. Najčešću parafunkcionalnu aktivnost kod odraslih osoba predstavlja bruksizam odnosno škripanje zubima kako to laici najčešće nazivaju.
Šta je bruksizam?
Bruksizam, kao što je već rečeno, pripada grupi parafunkcionalnih aktivnosti orofacijalnog sistema (okluzalne ili oralne parafunkcije). Prefiks PARA u nazivu PARAFUNKCIJE označava da se radi o nekontrolisanim i nesvrsishodnim aktivnostima mišića donje vilice.
Bruksizam je danas veoma rasprostranjen među odraslom populacijom. Podjednako je prisutan kod oba pola, a nažalost javlja se i u dečjem uzrastu. U najvećem broju slučajeva javlja se noću, iako se može javiti i danju. Istraživanja su pokazala da su znaci i simptomi bruksizma prisutni kod čak 80-90 % osoba jedne populacije. Treba reći da je određen stepen noćnog bruksizma prisutan POVREMENO kod većine osoba. Sile koje razvijaju mišići vilica prilikom bruksizma DALEKO SU VEĆE od sila koje ovi mišići razvijaju pri normalnim funkcijama (žvakanje, gutanje…). Takođe je trajanje kontakta gornjih i donjih zuba kod osoba sa bruksizmom mnogo duže nego kod osoba koje nemaju bruksizam. Zbog svega navedenog kod bruksizma dolazi do oštećenja zuba i potpornog aparata zuba.
Uzrok bruksizma
Iako uzrok bruksizma nije dovoljno istražen, novija istraživanja ukazuju na direktnu vezu između emocionalnog stanja osobe i bruksizma. Istraživanja su takođe pokazala da se osobe kod kojih se javlja bruksizam i one koje ne pate od bruksizma razlikuju po određenim karakteristikama ličnosti. Naime, bruksisti ( osobe koje pate od bruksizma ) su najčešće hiperaktivne, često anksiozne osobe, perfekcionisti sa velikim očekivanjima od sebe i od drugih. Takođe, povećan psihološki stres i pritisak na poslu, u saobraćaju, na ličnom planu itd. može se ispoljiti u vidu bruksizma. Danas se sve više i više bruksizam javlja i kod sportista, naročito kod profesionalnih sportista, koji zbog izraženog stresa i velikih napora pri sportskim aktivnostima stiskaju zube enormnom jačinom. Ovo je posebno izraženo kod tenisera, odbojkaša, košarkaša, dizača tegova…
Kako otkriti bruksizam?
Većina parafunkcionalnih aktivnosti odvija se na NESVESNOM nivou, što može otežati dijagnostiku ovih stanja. Samo 5-10 % osoba je svesno ovih aktivnosti. Pacijenti najčešće dolaze sa bolovima u mišićima vilica, viličnim zglobovima ili pak ukočenošću donje vilice. Takođe se ponekad javlja i hiperosetljivost svih zuba ujutru nakon buđenja i pri ishrani. Isto tako, može doći do osetljivosti zuba na hladno ili kiselo usled potrošenosti gleđi zuba. Bruksizam često može biti praćen i bolovima u viličnom zglobu.
Kliničkim pregledom se pak mnogo više otkriva. Prisustvo abradiranih-istrošenih površina na zubima, najčešće na očnjacima („trojkama“) i sekutićima („jedinicama“ i „dvojkama“), ali i na bočnim zubima, tipičan je nalaz hroničnog bruksizma. Abradirane površine su zaravnjene površine zuba nastale trošenjem zuba gornje i donje vilice jedne o drugih. Kako se podjednako troše zubi kako gornje, tako i donje vilice, abradirane površine gornjih i donjih zuba se podudaraju po sistemu „ključ-brava“ u određenim ekcentričnim položajima donje vilice. Pored trošenja i sledstvenog gubitka same zubne supstance, jake mišićne aktivnosti kod bruksizma dovode i do oštećenja parodoncijuma-tkiva koje drži zub u viličnoj kosti.
Bruksizam – posledice
Bruksizam se dovodi i u vezu sa oboljenjima i poremećajima funkcije viličnog zgloba, što u krajnjem ishodu može dovesti do degenerativnih promena na ovim strukturama. Često korišćenje žvakaće gume još više potencira ove simptome, što pogoršava kliničku sliku. Pored ovoga, određeni tipovi glavobolja mogu imati svoj uzrok u bruksizmu. Škrgutanje zubima i stezanje vilica često su prisutni i kod osoba koje pate od migrena i drugih glavobolja koje su posledica hiperaktivnosti mišića.
Iz svega navedenog se vidi koliko su opasne i kakve ozbiljne posledice može izazvati bruksizam. Zbog toga bruksizam zahteva što raniju tačnu dijagnostiku i adekvatnu terapiju od strane iskusnog stomatologa koji ima iskustva u dijagnostici i terapiji ove parafunkcije. Ovo podrazumeva otklanjanje svih uzročnika koji izazivaju bruksizam, kao i posledica koje je prouzrokovao bruksizam, kao što su oštećenja sečivnih ivica prednjih zuba i žvačnih površina bočnih zuba. Pacijenti se najčešće javljaju zbog bolova i zbog narušene estetike usled istrošenosti prednjih zuba.
Bruksizam – terapija
Najbolje rešenje za bruksizam je korišćenje akrilatnih splintova. U upotrebi su različite vrste splintova. Nažalost, mnogi mekani (folije) splintovi zapravo stimulišu, poput žvakaće gume, pacijenta da još više škripi zubima tokom spavanja. Iako zubi mogu biti zaštićeni mekanim splintom, mišići i zglobovi ovim splintovima nisu sprečeni u mikrokretnjama. Ove kretnje mišića i zglobova splintom moraju biti u potpunosti blokirane.
Iz tog razloga, mišićni simptomi ( kao što su glavobolje ) će se pojačati upotrebom mekanih splintova! Individualno izrađeni splintovi od tvrdog akrilata mogu pomoći pacijentima koji škripe zubima da reše ove tegobe.
Zbog komplikovane izrade individualnih, akrilatnih splintova mnogi stomatolozi izbegavaju da ih izrađuju (OKESON JP., J Am Dent Assoc. ), mi ih izrađujemo zato što su oni bolji za pacijente.
Individualni akrilatni splint
